15 lệnh Linux cơ bản cho người mới quản trị VPS
Hướng dẫn Linux Server · cập nhật 26/08/2026
Bài này gom 15 lệnh Linux thường dùng nhất để bạn đi lại trong thư mục, xem và sửa file, kiểm tra tài nguyên và quản lý tiến trình trên VPS. Đọc và thử qua một lượt mất khoảng 15 phút, và bạn sẽ tự tin gõ lệnh cơ bản mà không sợ làm hỏng máy.
Các lệnh dưới đây đều an toàn với người mới. Chúng chỉ xem hoặc di chuyển, trừ vài lệnh xoá và đổi quyền được đánh dấu cảnh báo rõ ràng.
- Nhóm đi lại và xem thư mục.
- Nhóm xem và sửa nội dung file.
- Nhóm kiểm tra tài nguyên máy.
- Nhóm tìm kiếm và quản lý tiến trình.
Nhóm lệnh đi lại giữa các thư mục
Khi mới vào VPS, việc đầu tiên là biết mình đang đứng ở đâu và di chuyển qua lại. Bốn lệnh nền tảng là pwd để xem thư mục hiện tại, ls để liệt kê nội dung, cd để chuyển thư mục, và mkdir để tạo thư mục mới. Đây là bộ lệnh bạn gõ nhiều nhất mỗi ngày.
| Lệnh | Làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
pwd | In đường dẫn thư mục đang đứng | pwd |
ls | Liệt kê file và thư mục | ls -lh |
cd | Chuyển sang thư mục khác | cd /var/www |
mkdir | Tạo thư mục mới | mkdir sao-luu |
Mẹo nhỏ: gõ cd không kèm gì rồi Enter sẽ đưa bạn về thư mục nhà. Gõ cd .. lùi lên một cấp.
Nhóm lệnh xem và sửa nội dung file
Sau khi tìm thấy file, bạn cần đọc hoặc sửa nó. Lệnh cat in cả file ra màn hình, hợp với file ngắn. Lệnh less mở file dài theo từng trang, cuộn bằng phím mũi tên. Lệnh nano mở trình soạn thảo đơn giản để sửa trực tiếp. Lệnh cp chép file và mv di chuyển hoặc đổi tên.
| Lệnh | Làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
cat | In toàn bộ file ra màn hình | cat ghichu.txt |
less | Xem file dài theo từng trang | less /var/log/syslog |
nano | Mở trình soạn thảo sửa file | nano config.php |
cp | Chép file sang chỗ khác | cp a.txt b.txt |
mv | Di chuyển hoặc đổi tên file | mv cu.txt moi.txt |
Trong nano, bấm Ctrl + O để lưu, Ctrl + X để thoát. Hai phím này ghi ở thanh dưới cùng.
Nhóm lệnh kiểm tra tài nguyên máy
Ba lệnh giúp bạn biết máy còn khoẻ không: df xem dung lượng ổ đĩa, free xem RAM còn trống, và top xem tiến trình nào đang ngốn CPU. Khi website chậm hay báo hết chỗ, đây là ba lệnh đầu tiên bạn chạy để tìm nguyên nhân.
| Lệnh | Làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
df | Xem dung lượng ổ đĩa còn trống | df -h |
free | Xem RAM đang dùng và còn lại | free -h |
top | Xem tiến trình đang chạy theo thời gian thực | top |
Chi tiết cách đọc các con số này nằm trong bài kiểm tra RAM CPU và dung lượng disk trên Linux. Thoát top bằng phím q.
Nhóm lệnh tìm kiếm và dọn file
Khi cần tìm một file trong hàng nghìn file, hoặc xoá thứ không dùng nữa, ba lệnh giúp bạn: grep tìm dòng chứa từ khoá trong file, find tìm file theo tên hoặc kích thước, và rm xoá file. Lệnh rm mạnh nên phải cẩn thận, xoá là mất luôn không có thùng rác.
| Lệnh | Làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
grep | Tìm dòng chứa từ khoá | grep loi error.log |
find | Tìm file theo tên hoặc kích thước | find . -name "*.php" |
rm | Xoá file, không hoàn tác được | rm cu.log |
Không bao giờ chạyrm -rf /hayrm -rf *khi chưa chắc mình đang đứng ở thư mục nào. Lệnh này xoá sạch không hỏi lại và không khôi phục được. Gõpwdkiểm tra vị trí trước khi xoá bất cứ thứ gì.
Cách nhớ lệnh mà không cần học thuộc
Bạn không cần thuộc lòng cả 15 lệnh. Hầu hết lệnh đều đọc được phần trợ giúp ngay tại chỗ bằng cách thêm --help phía sau, ví dụ ls --help. Muốn xem tài liệu đầy đủ thì gõ man kèm tên lệnh, chẳng hạn man find, thoát bằng phím q.
Cách học nhanh nhất là mở một VPS thử và gõ lại từng lệnh trong bài. Gõ tay một lần nhớ hơn đọc mười lần. Khi các lệnh xem và di chuyển đã quen tay, bạn học tiếp sang phân quyền và quản lý dịch vụ mà không thấy khó.
Bài khác trong Linux Server
Xem cả 22 bàiLàm theo vẫn chưa được?
Gửi yêu cầu hỗ trợ, kỹ thuật xem trực tiếp trên dịch vụ của Anh/Chị.