Kiểm tra RAM CPU và dung lượng disk trên Linux

Để kiểm tra tài nguyên VPS Linux, bạn dùng free -h xem RAM, top xem CPU và tiến trình, df -h xem dung lượng ổ đĩa, và du tìm thư mục chiếm nhiều chỗ. Nắm bốn lệnh này mất khoảng 10 phút và giúp bạn biết ngay máy còn khoẻ không.

Khi website chậm, báo lỗi lạ, hoặc không lưu được file, nguyên nhân thường là hết RAM, CPU quá tải, hoặc đầy ổ đĩa. Bốn lệnh dưới đây trả lời từng câu hỏi đó.

1. Xem RAM còn trống bằng free.
2. Xem CPU và tiến trình bằng top.
3. Xem dung lượng ổ đĩa bằng df.
4. Tìm thư mục ngốn chỗ bằng du.

Bảng tra nhanh bốn lệnh kiểm tra tài nguyên

Bốn lệnh này là bộ công cụ chẩn đoán cơ bản. Thêm cờ -h vào hầu hết lệnh sẽ hiển thị số liệu theo đơn vị dễ đọc như MB và GB thay vì số byte thô. Bạn nên thuộc bảng này để phản ứng nhanh khi máy có dấu hiệu bất thường.

Đọc kết quả lệnh free để biết RAM còn bao nhiêu

Chạy free -h in ra bảng hai dòng. Dòng Mem là RAM vật lý, dòng Swap là bộ nhớ ảo trên ổ đĩa. Cột đáng nhìn nhất là available, đó là lượng RAM thực sự còn dùng được cho ứng dụng mới, chứ không phải cột free.

free -h

Nhiều người mới hoảng khi thấy cột free nhỏ. Đừng lo, Linux dùng RAM trống làm bộ đệm để tăng tốc, và trả lại khi ứng dụng cần. Cột available mới phản ánh RAM thật sự sẵn sàng. Nếu available gần bằng không và swap dùng nhiều, đó là lúc RAM thiếu thật.

Xem CPU và tiến trình nào đang ngốn máy

Lệnh top mở một bảng cập nhật liên tục. Dòng đầu ghi load average, ba con số là tải trung bình trong 1, 5 và 15 phút gần nhất. Bên dưới là danh sách tiến trình sắp theo mức dùng CPU. Cột %CPU và %MEM cho biết tiến trình nào nặng nhất.

top

Con số load average nên so với số nhân CPU của máy. VPS 2 nhân mà load average trên 2 là đang quá tải. Thoát top bằng phím q. Nếu muốn giao diện dễ nhìn màu mè hơn, cài htop rồi chạy lệnh cùng tên.

Đo dung lượng ổ đĩa và tìm thư mục nặng

Lệnh df -h liệt kê từng phân vùng kèm phần trăm đã dùng ở cột Use%. Khi một phân vùng gần 100%, website sẽ báo lỗi ghi file. Để tìm thư mục nào ngốn chỗ, chuyển vào thư mục nghi ngờ rồi chạy du tổng hợp theo thư mục con.

df -h
cd /var
sudo du -sh *

Lệnh du ở trên in kích thước từng thư mục con của /var. Thư mục log và thư mục backup thường là thủ phạm đầy đĩa. Từ đó bạn biết chỗ nào cần dọn.

Đầy đĩa hay đầy inode, hai chuyện khác nhau

Đôi khi df -h báo còn chỗ trống mà máy vẫn không tạo được file. Nguyên nhân là hết inode, tức hết số lượng file cho phép chứ không phải hết dung lượng. Kiểm tra bằng cờ -i. Nếu cột IUse% đạt 100% thì đó là đầy inode, thường do quá nhiều file nhỏ.

df -i

Cách xử lý đầy inode là tìm và xoá bớt file thừa, đặc biệt là file rỗng. Bài tìm và xoá file 0 byte trong Linux bằng find hướng dẫn dọn đúng loại file này.

Khi số liệu báo động thì làm gì tiếp

Nếu RAM thiếu thường xuyên hoặc CPU tải cao kéo dài, có thể VPS của bạn cần cấu hình mạnh hơn. Trước khi nâng cấp, hãy tìm tiến trình bất thường trong top, vì đôi khi một tiến trình lỗi ngốn hết máy chứ không phải máy yếu.

Đầy ổ đĩa thì dọn log cũ và backup không cần thiết trước. Nếu ổ thật sự nhỏ so với nhu cầu, bạn mở rộng dung lượng bằng LVM hoặc nâng gói. Kiểm tra tài nguyên đều đặn giúp bạn xử lý sớm, trước khi máy sập giữa giờ cao điểm.